Polarizimi etnik dhe politik në kontekstin e zgjedhjeve të vitit 2024

 

Shkruan: ZHARKO TRAJANOSKI

Polarizimi është theksuar vazhdimisht si një nga problemet më të mëdha në vend,[i] dhe konstatimet, paralajmërimet dhe rekomandimet për adresimin e problemit të polarizimit shoqëror, politik, mediatik dhe etnik mund të lexohen në raporte të ndryshme relevante për Maqedoninë e Veriut.

Instituti për Media dhe Analitikë IMA ka detektuar polarizim në baza etnike[ii], si para debatit për amendamentet kushtetuese në vitin 2023,[iii] ashtu edhe në kuadër të debatit për ndryshimet kushtetuese të iniciuara,[iv] të cilat u vendosën si kusht për vazhdimin e negociatave me BE-në. Në vjeshtën e vitit 2023, IMA vuri në dukje publikisht fushatat e dëmshme me narrativa propagandistike që “forcojnë frikën, mosbesimin dhe ndezin pasionet etno-nacionaliste, jo vetëm midis maqedonasve etnikë, por edhe midis pjesëve të tjera të popujve në Maqedoninë e Veriut, madje edhe më gjerësisht në Ballkan”.[v]

Narrativat etnocentrike që nxitën polarizimin etnik dhe ndezën pasionet etno-politike ishin gjithashtu një tipar i dallueshëm në vitin 2024, veçanërisht në kontekstin e fushatës për zgjedhjet presidenciale dhe parlamentare. Gjatë zgjedhjeve të vitit 2024, Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve të OSBE/ODIHR-it detektoi jo vetëm “polarizim dhe fragmentim të fuqishëm politik“, por edhe “polarizim të dukshëm përgjatë vijave politike dhe etnike”.[vi] OSBE/ODIHR bëri me dije publikisht se gjatë fushatës kishte vërejtur “raste të retorikës diskriminuese, duke përfshirë përdorimin e parullave nacionaliste, si dhe disa raste në të cilat veprimet e partive politike ishin të përziera me ato të komuniteteve etnike”.[vii]

Edhe Instituti për Media dhe Analitikë IMA në vitin 2024 detektoi një thellim të polarizimit politik dhe etnik, përmes përdorimit të narrativave të dëmshme propagandistike, të cilat jo vetëm që ndezin pasionet etno-nacionaliste, por edhe nxisin diskriminimin dhe urrejtjen në baza etnike, nacionale dhe politike. Në këtë analizë do të japim disa shembuj karakteristikë të narrativave etnocentrike, të cilat kanë qenë pjesë e komunikimit publik dhe mediatik para, gjatë fushatës dhe pas mbajtjes së zgjedhjeve presidenciale dhe parlamentare në vitin 2024 dhe që kanë kontribuar në thellimin e polarizimit etnik në vend.

1. Polarizimi etnik me narrativën e maqedonasve etnikë si “qytetarë të rendit të dytë” në “shtetin e tyre”

Narrativa politiko-propaganduese se maqedonasit etnikë janë “qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre” është ushqyer me vite në komunikimin publik nga disa subjekte politike, duke përfshirë parti dhe politikanë me orientim të qartë pro-rus. Për shembull, Janko Baçev, kreu i partisë “Edinstvena Makedonija (“Maqedonia e Bashkuar”, e quajtur sipas “Rusisë së Bashkuar” të Putinit), në vitin 2022 pohonte se “në Maqedoninë me shumicë maqedonase dhe ortodokse, ne maqedonasit jemi bërë të huaj dhe qytetarë të rendit të dytë”.[viii] Për vite të tëra, Baçev dhe partia e tij drejtuan porosi se maqedonasit janë “të huaj dhe qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre”, e porosi të ngjashme u drejtuan nga parti dhe politikanë të tjerë pro-rus.[ix]

Në zgjedhjet e vitit 2024, propagandistët pro-rusë në mënyrë eksplicite i shpallën shqiptarët në Maqedoni si qytetarë të rendit të parë dhe maqedonasit si “qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre nacional”[x].

Narrativa politiko-propaganduese se maqedonasit etnikë janë “qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre” është ushqyer edhe më parë nga VMRO-DPMNE dhe lideri i saj Hristijan Mickoski, dhe njihej si një nga narrativat kryesore politike në fushatën për zgjedhjet e dyfishta në vitin 2024. Për shembull, qysh në vitin 2019, Mickoski në mënyrë eksplicite theksoi se te maqedonasit etnikë mbizotëron ndjenja se ata janë “qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre”. [xi] Duke agjituar në zonat ku jetojnë kryesisht maqedonas etnikë, VMRO-DPMNE dhe Mickoski vazhdimisht drejtonin porosi se maqedonasit etnikë ishin qytetarë të rendit të dytë (edhe pse rregullisht paguanin faturat dhe taksat), dhe se shqiptarët etnikë ishin të privilegjuar. Për shembull, në një fjalim në korrik të vitit 2023 në Vevçan (komuna më e vogël me 2359 banorë, sipas regjistrimit të vitit 2021), ku jetojnë kryesisht maqedonas etnikë, Mickoski nxiste pasionet etnike me narrativën e “qytetarëve të rendit të dytë”, duke pretenduar se qytetarët e Sllupçanit, ku jetojnë kryesisht shqiptarë etnikë, ishin të privilegjuar, edhe pse atje jetojnë më shumë qytetarë dhe nuk e kanë komunën e tyre.[xii] Një narrativ i tillë etnocentrik për qytetarët e rendit të parë dhe të dytë, i cili i përgjithësonte, i ndante dhe i vinte në kundërshtim qytetarët e Vevçanit (si qytetarë të rendit të dytë) me qytetarët e Sllupçanit (si qytetarë të rendit të parë), ndezte pasionet etno-nacionaliste dhe thellonte polarizimin etnik dhe politik.

Në fushatën e VMRO-DPMNE-së në vitin 2024, kjo narrativë etnocentrike u zgjerua dhe u mbindërtua me pretendimin se jo vetëm që maqedonasit ishin qytetarë të rendit të dytë, por ese të tillë ishin të gjithë qytetarët e tjerë, pa dallim etnie, e që nuk ishin pjesë e elitës qeverisëse të LSDM-së dhe BDI-së

Lideri i VMRO-DPMNE-së, Hristijan Mickoski që në konventën e partisë më 30.03.2024 ka tentuar të distancohet se “sulmi ndaj BDI-së nuk është kurrë sulm ndaj shqiptarëve, por sulm ndaj krimit që ata përfaqësojnë dhe avokojnë”, duke akuzuar ashpër BDI-në se dëshiron ta shkatërrojë Maqedoninë, si në vitin 2001.[xiii]

Edhe në tubimin para qeverisë më 04.04.2024, Mickoski përdori narrativën se “maqedonasit janë qytetarë të rendit të dytë”, në formë të zgjeruar dhe të mbindërtuar, duke shënjestruar liderin e LSDM-së dhe “shërbëtorët e LSDM-së” sepse “ shtetin ia dhuroi Ali Ahmetit edhe atë në pjatë”.[xiv]

Megjithatë, përkundër faktit se narrativa e “qytetarëve të rendit të dytë” u zgjerua e u mbindërtua dhe u përdor kryesisht në fushatën e VMRO-DPMNE-së për të shënjestruar BDI-në, [xv]politikanët nga BDI, [xvi] nga LSDM [xvii]dhe disa analistë, nuk e perceptuan atë si “qytetare”, [xviii] por si një narrativë etno-nacionaliste. Mes tjerash, edhe për shkak të nëntekstit,[xix] si dhe për shkak të historisë së mëparshme të përdorimit të saj si instrument për mobilizimin etno-nacionalist, dhe për shkak të mesazheve implicite që ushqenin ndjenjat etno-nacionaliste te maqedonasit etnikë.[xx]

Përveç kësaj, narrativa për maqedonasit etnik si qytetarë të rendit të dytë u përdor edhe nga kandidatë dhe parti të tjera gjatë fushatës zgjedhore, si narrativë për mobilizimin etno-nacionalist. Për shembull, kandidatja për presidente nga partia E Majta, Biljana Vankovska, shprehimisht në fushatë dha deklaratë se “nacionalizmi maqedonas është në defensivë, ne po bëhemi qytetarë të rendit të dytë në shtetin tonë”,[xxi] pas së cilës E Majta dërgoi mesazhin “Pse etiketohet nacionalizmi maqedonas si diçka e keqe”. [xxii] Fushata e Vankovskës me pretendimin se “maqedonasit ndjehen si qytetarë të rendit të dytë” ishte në kontekstin e sloganit të saj “Maqedonia është gjithçka që ne nuk e kemi” [xxiii] dhe ofertës së saj për të ndërprerë tre marrëveshjet, të cilat sipas saj poshtërojnë qytetarët maqedonas – Marrëveshja e Ohrit, e Prespës dhe Marrëveshja me Bullgarinë.[xxiv]

Një nga mesazhet kryesore të liderit të partisë E Majta, Dimitar Apasiev, ishte mesazhi etnocentrik se “me Të Majtën maqedonasi nuk është më dhe nuk do të jetë më inferior në vendin e tij”, [xxv] i cili ishte pjesë e një videoje të publikuar në rrjetet sociale, e cila vetëm në faqen e partisë E Majta në Fejsbuk kishte mbi 1.1 milionë shikime.

Edhe lideri i ZNAM-it dhe kandidat për president, Maksim Dimitrievski në fushatë drejtoi porosi etnocentrike, se te maqedonasit është krijuar ndjenja se janë qytetarë të rendit të dytë, [xxvi] se janë bërë qytetarë të rendit të dytë [xxvii] dhe se ai nuk do lejojë maqedonasit të jenë qytetarë të rendit të dytë në vendin e tyre. [xxviii] Gjatë fushatës, Dimitrievski u përpoq të mobilizonte votues duke pretenduar se pjesëtarët e popullit maqedonas duhet të jenë “qytetarë të rendit të parë”.[xxix]

Edhe pse narrativa etno-nacionaliste për maqedonasit si qytetarë të rendit të dytë, e përdorur në fushatat kundër BDI-së, u “demantua” edhe nga përfaqësuesit e BDI-së,[xxx] ose u shpjegua me shprehjen “paragjykime në komunitetin maqedonas”,[xxxi] megjithatë, disa prej tyre nuk e fshehën se “nacionalizmi lind nacionalizëm” dhe se kjo i kontribuon mobilizimit partiak edhe në BDI.[xxxii] Mobilizimi partiak me brohoritjet “UÇK”, të cilësuara nga Ali Ahmeti si “të natyrshme”,[xxxiii] si dhe përballja personale e Ahmetit (i cili kujtoi se ka hyrë në politikë si “kryengritës”) [xxxiv] dhe Mickoskit, padyshim e thelluan polarizimin etno-politik. Këtë e dëshmojnë reagimet e ashpra politike ndaj deklaratave të Ahmetit[xxxv], të perceptuara si kërcënime[xxxvi]

Mirëpo, ndryshe nga shpërthimet militante etno-nacionaliste[xxxvii] dhe ndezja e tensioneve ndëretnike ndërmjet VMRO-DPMNE-së dhe BDI-së (që u interpretua edhe nga LSDM-ja si përpjekje për të mbledhur vota politike[xxxviii]), pas zgjedhjeve, narrativa për “qytetarë të rendit të dytë” mori një konotacion krejt tjetër.[xxxix] Pas konstituimit të Kuvendit dhe zgjedhjes së Afrim Gashit për kryetar të ri të Kuvendit, pasi Mickoski mori mandatin për formimin e qeverisë, narrativa e “qytetarëve të rendit të dytë” sikur e humbi dimensionin e saj etnik.[xl]

Shkurtimisht, narrativa propagandistike për “qytetarët të rendit të dytë”, nga një narrativë e pastër etno-nacionaliste (“Maqedonasit janë praktikisht qytetarë të rendit të dytë” – Mickoski në vitin 2019), u transformua gradualisht gjatë fushatës, kështu që pas zgjedhjeve mori formën e një narrative në dukje “qytetare” (“që të mos ketë qytetarë të rendit të parë dhe të dytë…” – Mickoski, si mandatar).

Padyshim, gjatë fushatës zgjedhore, disa aktorë politikë e instrumentalizuan mediatikisht dhe politikisht narrativën etno-nacionaliste se maqedonasit si popull shumicë janë poshtëruar, nënshtruar dhe të reduktuar në qytetarë të rendit të dytë “në shtetin e tyre”. Një narrativë e tillë kontribuoi në nxitjen e pasioneve etno-nacionaliste dhe thellimin e polarizimit politik dhe etnik. Fatkeqësisht, në këtë kontribuuan edhe një sërë mediash, të cilat duke përcjellë dhe theksuar mesazhet etnonacionaliste në mënyrë jokritike, ato vetë dhanë kontribut në rritjen e polarizimit etnik dhe shoqëror.

2. Narrativat politiko-propaganduese kundër “shqiptarizimit” dhe “kosovizimit”, kundër “ballistëve” dhe “neoballistëve”

Narrativat ndezëse etno-nacionaliste kundër “shqiptarizimit” u instrumentalizuan nga faktorët politikë pro-rusë në vend, si para, e veçanërisht pas formimit të qeverisë së koalicionit LSDM-BDI. [xli] Ndoshta shembulli më i qartë i të gjuhës nxitëse që përmban teori konspirative të “shqiptarizimit të plotë” është një nga narrativat e partisë pro-ruse “Rodina” .[xlii]

Akuzat për “shqiptarizim të shtetit” nuk u drejtuan vetëm ndaj LSDM-së në pushtet, por edhe ndaj BDI-së dhe zyrtarëve të saj, nga partnerët e koalicionit të VMRO-DPMNE.[xliii] Akuzat nxitëse se LSDM në pushtet lejoi “shqiptarizimin e plotë të shtetit” u përforcuan nga mediat që favorizonin VMRO-DPMNE-në dhe partnerët e saj të koalicionit në fillim të vitit 2024.[xliv]

Për dallim nga partnerët e koalicionit, para dhe gjatë fushatës, partia VMRO-DPMNE nuk e përdorte termin “shqiptarizim” por “DUI-zim” (BDI-zim).[xlv] Pas zgjedhjes së Talat Xhaferit si shqiptar i parë etnik kryeministër në vend, VMRO-DPMNE akuzoi LSDM-në në pushtet dhe liderin e saj për “shkatërrimin e plotë të Maqedonisë”.[xlvi] Përkundër faktit se lideri i VMRO-DPMNE-së publikisht distancohej se “sulmi ndaj BDI-së nuk është sulm ndaj shqiptarëve” kur foli kundër “BDI-zimit apo më saktë kriminalizimit të shtetit”,[xlvii] mbetet e hapur pyetja nëse me narrativën kundër “BDI-zimit” u trajtuan në mënyrë pragmatike frikësimet imagjinare të maqedonasve etnikë për “shqiptarizimin” e Maqedonisë dhe humbjen e shtetit.[xlviii]

Narrativa më eksplicite kundër “shqiptarizimit” u përdor nga E Majta. Në periudhën parazgjedhore, E Majta vazhdoi të përdorte narrativa nxitëse kundër “shqiptarizimit”, “kosovizimit”, kundër “ballistëve” dhe “neoballistëve”, si pjesë e strategjive të komunikimit mobilizues. Strategji të tilla u përdorën nga E Majta edhe më parë – kundër “qeverisë balliste-vërhoviste”,[xlix] kundër “ministrit ballist të drejtësisë” dhe Gjykatës Kushtetuese si ” vëzhguese memece e demaqedonizimit ballist” (me gjuhë urrejtjeje kundër presidentes), [l]kundër “ringjalljeve balliste” pas debatit parlamentar për ndryshimet kushtetuese.[li]

Me përparimin e fushatës së 2024-ës, u bënë edhe përpjekjet e partisë E Majta për mobilizimin etno-nacionalist përmes narrativave kundër “shqiptarizimit” dhe “kosovizimit”, kundër “ballistëve” dhe “neoballistëve”. Që në fillim të vitit 2024, E Majta (Levica) u promovua si parandaluese e “shqiptarizimit kontrabandues” të institucioneve shtetërore dhe aplikimit të “Ligjit për përdorimin e gjuhëve”.[lii] Më 17 shkurt 2024, duke shpërndarë lajmin “Me intonimin e himnit kombëtar shqiptar, në ditën e pavarësisë së Kosovës, partitë opozitare nga blloku shqiptar nënshkruan Deklaratën e Bashkimit ”, lideri i partisë E Majta, Dimitar Apasiev postoi një status në Fejsbuk “Vota për DPMNE-në është votë për SHQIPTARIZIMIN e Maqedonisë!”, me hashtag “#КоалиционитеПартнери ” (partnerët koalicionues). Me narrativa nxitëse kundër “ballistëve”, E Majta sulmoi kryetarët e komunave në Tetovë[liii] dhe Kumanovë, duke dërguar mesazhin se “bashkëjetesa me ballistët nuk ka pasur e as nuk do të ketë”. [liv] Gjatë fushatës, përfaqësuesit e partisë E Majta bënë fushatë edhe kundër “shqiptarizimit të popullit turk në Maqedoni” dhe “komuniteteve të tjera më të vogla të kombësive”.[lv] Lideri së Majtës nga Velesi akuzoi rivalët politikë LSDM dhe VMRO-DPMNE se “pushteti i tyre është UÇK-ja, ata që shkarravitën mbi punëtorët tanë mavrovas”.[lvi]

Edhe “platforma maqedonase” e së Majtës etnonacionaliste u promovua në media si mburojë për “shantazhimin nga partitë neoballiste” dhe “shantazhimin nga ballistët”,[lvii] përkundër “platformës së Tiranës” (të BDI-së dhe VLEN-it).[lviii] dhe “Platformës së Sofjes” (të LSDM-së dhe DPMNE-së).[lix] Një nga mesazhet kryesore të liderit të partisë E Majta, Dimitar Apasiev, i cili u bë viral në rrjetet sociale,[lx] ishte se “Hyrja e së Majtës në Kuvend me një numër më të madh deputetësh do të nënkuptonte digë kundër të gjitha politikave të dëmshme të kosovarizimit dhe bullgarizimit i shtetit!”. Një nga videot më të shikuara të postuara nga Apasiev në faqen e tij në Fejsbuk është me një mesazh kundër “shovinizmit të shqiptaromadh”, karshi pjesëve nga tubimi i BDI-së ku Ahmeti thërret “UÇK, UÇK”.[lxi]

Edhe pas zgjedhjeve, E Majta vazhdoi me mesazhe nxitëse, kundër “ballistëve” dhe “ballizmit” te shqiptarët[lxii] dhe kundër “retorikës neoballiste të partive politike të të ashtuquajturit “blloku shqiptar”.[lxiii] Kreu i kësaj partie, Apasiev, e sulmoi hapur VLEN-in si “neoballistë” që luajnë në kartën e “Shqipërisë së Madhe”.[lxiv]

Para votimit për kryetarin e ri të Kuvendit, lideri i partisë E Majta deklaroi publikisht se gjashtë deputetët e tyre do të mbështesnin “që shqiptari të mos jetë kryetar i Kuvendit” dhe i dha publikisht “mbështetje pakusht” Mickoskit, me mesazhin, “vetëm që parlamenti maqedonas të mos kosovarizohet sërish”.[lxv] Disa media kanë raportuar edhe për akuzat e Apasievit se Afrim Gashi ishte “neoballist” dhe “maqedonofob”.[lxvi] Pas zgjedhjes së kryetarit të ri të Kuvendit, E Majta akuzoi se “Sot platformën e Tiranës e shpërblyem me platformën KOSOVARE” dhe “Neoballistët e BDI-së i zëvendësuam me neoballistët e VLEN-it”.[lxvii] Akuzat nxitëse të Apasievit ndaj Mickoskit se “është në anën e kosovarizimit të parlamentit maqedonas”,[lxviii] dhe narrativa e partisë E Majta kundër “kosovizimit” u përforcuan jo vetëm nga mediat maqedonase, por edhe nga ato serbe. Për shembull, “Politika” serbe publikoi titullin “Maqedonia e Veriut kërcënohet me ‘kosovizim'”, duke pohuar se koalicioni VLEN e kishte shpallur Kurtin “presidentin e të gjithë shqiptarëve në Kosovë”, duke e lidhur Kurtin me idenë e “Shqipërisë së madhe”.[lxix]

Levica e intensifikoi narrativën ndezëse kundër “strukturave neoballiste në Maqedoni”, duke i akuzuar se kanë mbështetjen e “patriotëve” të DPMNE-së për shkatërrimin e plotë të shtetit maqedonas dhe çojnë drejt federalizimit të tij territorial dhe gjuhësor me qëllimin përfundimtar – ringjalljen e krijimit fashist: Shqipëria e Madhe.”[lxx] Narrativa të tilla nxitëse dhe teori konspirative për shkatërrimin e shtetit maqedonas dhe për “Shqipërinë së Madhe”, që shënjestronin shumicën e re parlamentare, thelluan edhe më tej polarizimin etnik dhe politik.

3. Narrativat etno-nacionaliste për marrëveshjet me Greqinë, Bullgarinë, “Propozimin francez” dhe “kornizën e negociatave” me BE-në

Edhe në vitin zgjedhor 2024, në mediat maqedonase dhe në komunikimin publik, vazhdoi trendi i përhapjes së narrativave etno-nacionaliste me mesazhe frikësuese dhe kërcënime imagjinare[lxxi] në lidhje me popullin maqedonas, gjuhën maqedonase dhe identitetin maqedonas, të cilat nxitën ndjenjën e rrezikut tek maqedonasit etnikë dhe polarizim etnik. Në vitin 2022, IMA veç më vuri në dukje se narrativat me dezinformim, frikësim dhe teori konspirative për identitetin maqedonas dhe popullin maqedonas pas “propozimit francez”, “ngritën panik nacionalist, nxitën pasionet etnike, nxitën urrejtje dhe jotolerancë ndaj BE-së dhe Bullgarisë dhe ndarje të mëtejshme të brendshme të linjës “patriotë” dhe “tradhtarë”.[lxxii] Gjithashtu, në vitin 2023, IMA vuri në dukje narrativat etno-nacionaliste, të cilat ringjallën dezinformatat e vjetra dhe teoritë e konspiracionit për “gjenocidin” dhe “etnocidin” ndaj popullit maqedonas,[lxxiii] si dhe teoritë e konspiracionit për “bullgarizimin” dhe dezinformatat për gjuhën maqedonase dhe historinë në kontekstin e ndryshimeve kushtetuese.[lxxiv]

Në kuadër të zgjedhjeve të vitit 2024, do të japim vetëm disa shembuj të narrativave etnocentrike që lidhen me “propozimin francez”, kornizën negociuese me BE-në dhe ndryshimet kushtetuese, si dhe narrativat për “demaqedonizim” dhe “bullgarizim”, të cilat kanë kontribuar në thellimin e polarizimit etnik. Edhe mesazhet etnocentrike kundër Marrëveshjes së Prespës dhe Marrëveshjes me Bullgarinë, në radhë të parë nga e djathta “patriotike”,[lxxv] kontribuuan në mobilizimin, homogjenizimin dhe polarizimin etnik.

Narrativet etno-nacionaliste kundër “propozimit francez”, të cilat u përforcuan edhe nga mediat, ishin pjesë integrale dhe thelbësore edhe e fushatës politike të vitit 2024. Për shembull, TV Alfa, në një kronikë të posaçme kundër “propozimit francez”, e cilësoi atë si një propozim “me të cilin bullgarët u bënë edhe kusht për Bashkimin Evropian”,[lxxvi] ndërsa disa media, si Nova Makedonija, e quajtën atë ” Propozimi franko-bullgar”[lxxvii] ose “propozimi bullgar”.

Gjatë fushatës, Mickoski ka dërguar mesazh se me “propozimin francez” Maqedonia është poshtëruar, se me të është bllokuar “rruga e integrimit evropian të Maqedonisë”[lxxviii] dhe ka akuzuar qeverinë se e ka distancuar Maqedoninë nga BE-ja duke pranuar “Propozimin francez”.[lxxix] Kandidatja për presidente nga VMRO-DPMNE, Gordana Siljanovska – Davkova, ia kujtoi kundërshtarit Pendarovski se fillimisht kishte thënë se “propozimi francez” duhet të refuzohet, por ai nuk ka mbetur në qëndrimit të tij.[lxxx] Në programin e saj “Maqedonia përsëri krenare”, Siljanovska-Davkova pohon se “Negociatat me BE-në vetëm janë hapur por nuk kanë filluar”, se ” po na imponohet identiteti maqedonas verior” dhe se “përdorimi i gjuhës maqedonase dhe emërtimi i saj në korniza ndërkombëtare, na është kontestuar”.[lxxxi]

Lideri i ZNAM-it dhe kandidati presidencial Maksim Dimitrievski pohoi se “propozimi francez” përmban thelbin e rezolutës bullgare me të cilën “ne jemi të mohuar si popull, komb, gjuhë, identitet, vazhdimësi”.[lxxxii]

E Majta e sulmoi VMRO-DPMNE-në sepse është “në koalicion me një parti që tashmë e ka pranuar propozimin francez”.[lxxxiii] Kandidatja e partisë E Majta për presidente, Biljana Vankovska, akuzoi “pakurrizorët në qeverinë maqedonase” për “propozimin francez”,[lxxxiv] dhe në programin e saj pohoi se “i ashtuquajturi propozimi francez, pra korniza negociuese… e vendos shtetin jo vetëm në një pozitë të varur, por edhe të poshtëruar”, dhe se “në kushte të tilla, rruga jonë drejt anëtarësimit të plotë është një rrugë e vetëshkatërrimit”.[lxxxv] Vankovska i cilësoi “Marrëveshjet e Prespës dhe Bullgarisë” si “marrëveshje kolonizimi”, si ” marrëveshjet e elitave maqedonase kompradore që na shitën si në treg bagëtish, na hoqën identitetin dhe dinjitetin”.[lxxxvi] Lidhur me Marrëveshjen e Prespës, Vankovska ka pohuar shprehimisht se “ne kemi vendosur t’i japim mbrojtje juridike një marrëveshjeje që na zhvlerëson si popull, si identitet, si komb”.[lxxxvii]

Me narrativa të tilla politike kundër “propozimit francez” dhe marrëveshjeve me fqinjët, nga njëra anë u ushqye frika dhe u përhap paniku për anulimin e popullit, identitetit dhe kombit maqedonas. Nga ana tjetër, narrativat e tilla rritën polarizimin etnik, në funksion të mobilizimit etno-partiak.

4. Narrativat për bullgarizim, “diktat bullgar”, demaqedonizim

Narrativat kundër “bullgarizimit”, që ishin narrativat politike dominuese të disa partive opozitare pas “propozimit francez”[lxxxviii] dhe hapjes së negociatave me BE-në, u bënë pjesë karakteristike e diskursit politik dhe mediatik në vitin zgjedhor 2024.

VMRO-DPMNE-ja opozitare, e cila kultivoi narrativë politike kundër “bullgarizimit” gjatë “propozimit francez” në vitin 2022, e transformoi narrativën kundër ndryshimeve kushtetuese në vitin 2023 kryesisht duke përdorur shprehjen “diktati bullgar”. Edhe gjatë fushatës së vitit 2024, VMRO-DPMNE dhe lideri i saj Mickoski vazhduan të dërgojnë mesazhe se “nuk mund ta pranojmë diktatin bullgar” dhe “nuk do të ketë ndryshime kushtetuese nën diktatin bullgar”.[lxxxix]

Në kushte kur VMRO-DPMNE hoqi dorë nga shprehja polarizuese “bullgarizim” në komunikim, E Majta e pa shansin e saj politik për të promovuar veten si parti e vetme që ishte kundër “bullgarizimit të Kushtetutës”.[xc] Edhe “platforma maqedonase” e partisë E Majta u promovua, ndër të tjera, si platformë kundër “bullgarizimit të shtetit”.[xci]

Megjithatë, edhe pse shumica e partive pjesëmarrëse në protestat kundër “propozimit francez” në vitin 2022 u përmbajtën nga përdorimi i termit “bullgarizim”, narrative polarizuese që nxisnin ndjenjat e rrezikut të asimilimit dhe bullgarizimit[xcii] ishin të dukshme në media dhe komunikimin publik gjatë fushatës (para)zgjedhore.

Për shembull, nga këndvështrimi etnocentrik, në një media që tradicionalisht promovon dhe forcon pikëpamjet e VMRO-DPMNE-së, pas raundit të parë, presidenti Stevo Pendarovski u akuzua për “bullgarizim stupid të Dellçevit, babait të kombit”, ndërsa partia që e mbështeti nxihej si “anti-maqedonase”.[xciii] Nga perspektiva etnocentrike, shqiptarët në krye të MPJ-së u akuzuan edhe për lehtësimin e “ bullgarizimit të maqedonasve” nga ekspertë që përfaqësojnë tradicionalisht pikëpamje të afërta me VMRO-DPMNE-në.[xciv] Gazeta Nova Makedonija, çerdhe e narrativave etnocentrike,[xcv] vazhdoi të botojë analiza kundër marrëveshjes “bullgare”, e cila bëri “bullgarizimin”, si para, ashtu edhe pas zgjedhjeve.[xcvi]

Krahas narrativave etnocentrike që paralajmëronin rrezikun e “bullgarizimit” dhe asimilimit, para, gjatë dhe pas zgjedhjeve, në media mund të detektohen edhe narrativa polarizuese që paralajmëronin rrezikun e “demaqedonizimit”. Për shembull, narrativat etno-nacionaliste dhe anti-globaliste për “rrezikun real të demaqedonizimit dhe dehumanizimit të mbarë kombit” ishin tema e propaganduesve pro-rusë dhe teoricienëve të konspiracionit gjatë fushatës.[xcvii]

Ndonëse narrativat etnocentrike për rrezikun e “demaqedonizimit” nuk u shpërndanë nga aktorët politikë si p.sh. para dhe pas Marrëveshjes së Prespës dhe në lidhje me “mbrojtjen e emrit”, [xcviii] ato u vunë re në media edhe në vitin 2024. Për përkujtim, termi “demaqedonizim” gjendet edhe në tekstet e Gordana Siljanovska Davkovës nga viti 2018,[xcix] në recensionin e saj “MBI “MARRËVESHJEN E PREPSËS” DHE MË GJERË”,[c] ndërsa si kandidate e VMRO-DPMNE-së për kryetare të shtetit, ajo e përdori edhe në fushatën politike për zgjedhjet presidenciale 2019.[ci] Termi “demaqedonizim” u përdor si në narrativet propagandistike të VMRO-DPMNE-së,[cii] ashtu edhe në narrativet propagandistike të partisë E Majta,[ciii] veçanërisht gjatë regjistrimit të popullsisë, i cili u bojkotua nga rrjeti i partive dhe organizatave pro-ruse, si “regjistrimi për demaqedonizim”.[civ]

Në fillim të vitit 2022 shprehja “demaqedonizim” kishte edhe “legjitimim shkencor” nga kryetari i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë. Në ekspozitën e kryetarit ASHAM, Lupço Kocarev të datës 23 shkurt 2022, ai theksoi se është e drejtë e shenjtë dhe detyrë e shenjtë e ASHAM “që t’u rezistojë të gjitha përpjekjeve për demaqedonizimin e Maqedonisë”.[cv] Një pjesë e mediave jo që vetëm përforcuan mesazhet për rrezikun e “demaqedonizimit”,[cvi] por edhe i shpallën marrëveshjet me fqinjët si “instrument të tmerrshëm të gjenocidit kulturor dhe demaqedonizimit”.[cvii] Mesazhet etnocentrike të Kocarevit si akademik u përhapën nga disa media edhe gjatë zgjedhjeve të vitit 2024, së bashku me dezinformatat se “qeveria, për të filluar negociatat për anëtarësim në BE, tashmë është pajtuar se maqedonasit nuk jetojnë dhe nuk kanë jetuar kurrë në Maqedoni.”[cviii] Kocarevi edhe pas zgjedhjeve vazhdoi me narrativën etnocentrike të “demaqedonizimit”,[cix] e cila u ushqye në gazetën Nova Makedonija për të përhapur teori konspirative dhe dezinformata për Marrëveshjen e Prespës.[cx] Një pjesë e narrativave frikësuese për “demaqedonizimin” sulmonte jo vetëm marrëveshjet e fqinjësisë me Greqinë dhe Bullgarinë, por edhe “Kornizën e Negociatave për Demaqedonizimin”, e cila u prezantua si “Gozhda e fundit në arkivol për shkatërrimin përfundimtar të maqedonizmit”.[cxi]

Padyshim, me narrativa të tilla frikësuese për “demaqedonizim”, të ngjashme me narrativat kundër “bullgarizimit”, “shqiptarizimit”, “kosovarizimit”, nxiten ndjenjat etnike dhe thellohet polarizimi etnik në Maqedoninë e Veriut.

 

(autori është drejtues i hulumtimeve në Institutin për Media dhe Analitikë IMA)

—

Referencat dhe burimet:

[i] Shih, për shembull, Krzhalovski: Polarizimi është një nga problemet më të mëdha në vend, të mos hyjmë në istikame partiake , ima.mk, 22.06.2023.

[ii]Shih: Saraçini: Duhet një trajtim më konsistent dhe efektiv i dezinformatave dhe gjuhës së urrejtjes që prish marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve , ima.mk, 16.05.2023: ” IMA, përmes monitorimeve dhe analizave që ka bërë vitin e kaluar, konstatuan më shumë raste  – veçanërisht për tema me kontekst ndëretnik, por edhe tema të tjera që polarizojnë dhe përkeqësojnë marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve  –  konstaton disa aktorë, aktorë të ndryshëm, të cilët nxisin ndarjet dhe polarizimin, urrejtjen dhe konfliktet ndërmjet komuniteteve, të cilat shpeshherë përshkallëzohen në dhunë”.

[iii]Shih, Zharko Trajanoski, Në fokus të mediave: Institucionet demokratike, sundimi i ligjit dhe reformat në administratën publike – Raport nga monitorimi i mediave në temat “Institucionet demokratike”, “sundimi i ligjit” dhe “Reforma e administratës publike” , ima.mk, Shkup, tetor 2023, f. 29: “Polarizimi mbi baza etnike para debatit për ndryshimet kushtetuese ishte i dukshëm pas ringjalljes propagandistike të miteve etno-nacionaliste për “Bullgarinë e Madhe”, pas përkujtimit të Mara Bunevës në janar 2023, pas gjuhës së urrejtjes dhe dhunës nga urrejtja ndaj përfaqësuesve të klubeve bullgare, pas festimit të ditëlindjes dhe vdekjes së Goce Dellçevit, pas ndeshjes Shkupi-Levski në Shkup etj. Ringjallja propagandistike e mitit etno-nacionalist të “Shqipërisë së Madhe” (sidomos nga propaganda ruse në Serbi), ishte e dukshme pas vizitës së kryeministrit të Kosovës Albin Kurti në Shkup dhe Tetovë, e cila u përdor për polarizim etno-politik nga  partitë pro-ruse dhe mediat në Maqedoninë e Veriut dhe Serbi.

[iv]Shih, Zharko Trajanoski, Teoritë konspirative për “bullgarizim” dhe dezinformatat për gjuhën dhe historinë maqedonase në kontekstin e ndryshimeve kushtetuese , ima.mk, 02.10.2023: ” Qëndrimi jokritik i mediave ndaj teorive konspirative “bullgarizim”, dhe narrativave dezinformuese për popullin dhe gjuhën maqedonase, për historinë dhe identitetin, kontribuuan në rritjen e polarizimit shoqëror dhe forcimin e ndikimit malinj të aktorëve të huaj në hapësirën mediatike maqedonase”.

[v]Shih panelin e IMA-s për amendamentet kushtetuese: Beteja mediatike kundër dezinformatave dhe gjuhës së urrejtjes është betejë për audiencën , ima.mk, 29.09.2023: “ Sipas Trajanoskit, emëruesi i përbashkët i të gjitha këtyre narrativave propagandistike është se ato dërgojnë porosi frikësuese dhe kërcënuese drejtuar kryesisht maqedonasve etnikë – porosi se ndryshimet e propozuara kushtetuese kërcënojnë mbijetesën e maqedonasve dhe popullit maqedonas, se kërcënojnë gjuhën maqedonase, identitetin maqedonas, historinë maqedonase, si dhe mbijetesën e shtetit”.

[vi]Shih: RAPORTI PRELIMINAR 20 Mars – 4 Prill 2024 , 9 Prill 2024: “Ndërsa mjedisi politik parazgjedhor ishte i qëndrueshëm, zgjedhjet po zhvillohen në një kontekst të karakterizuar nga polarizim i theksuar përgjatë vijave politike dhe etnike. Kjo ka penguar zbatimin e reformave legjislative, duke përfshirë reformat e planifikuara prej kohësh në Kodin Zgjedhor dhe legjislacionin përkatës, si dhe ato të kërkuara nga Bashkimi Evropian (BE) për anëtarësim.”

[vii]Shih: MISIONI NDËRKOMBËTAR PËR VËZHGIM TË ZGJEDHJEVE Republika e Maqedonisë së Veriut – Zgjedhjet Parlamentare dhe Raundi i Dytë i Zgjedhjeve Presidenciale, 8 maj 2024 , DEKLARATA E GJETJEVE DHE PËRFUNDIMEVE PARAPRAKE , ku një fusnotë liston disa shembuj: “Për shembull, profili në Fejsbuk i partisë E Majta (Levica) më 7 prill ndau një mesazh duke thënë se “është koha për t’i dhënë fund ndikimit të BDI-së dhe shqiptarizimit të Maqedonisë”. Më 18 prill në profilin e liderit të partisë E Majta në Fejsbuk është publikuar mesazhi i mëposhtëm: “Bullgarët në Kushtetutë është tradhti, sot fillon pushtimi fashist bullgar i Maqedonisë”. Më 29 prill, lideri i së Majtës shpalli një program politik që bën thirrje që zyrtarët shtetërorë të jenë maqedonas etnikë dhe për shfuqizimin e partive politike të organizuara në bazë të përkatësisë etnike. Politikanët e BDI-së shprehën publikisht interpretimin e tyre se slogani i VMRO-DPMNE-së “Maqedonia përsëri e jotja” është shoviniste dhe antishqiptare.

[viii]Shih urimin nga Baçevi me rastin e Fjetjes së Shën Marisë: Shtëpia, familja dhe Maqedonia janë shenjtëri dhe për këtë arsye beteja për shenjtërit tona është detyrë e shenjtë , edinstvenamakedonija.mk, 28.08.2022.

[ix]Shih, për shembull, TMRO: Është e qartë pse ASHAM nuk reagon ndaj BAN-it, nga 40 akademikë – 17 janë maqedonas etnikë, 12.12.2019: “Marrja e heshtur e institucioneve kyçe shtetërore nga pakicat, e cila ka vazhduar me dekada, ka bërë që maqedonasit të jenë qytetarë të rendit të dytë në vendin e tyre”.

[x] Shih, për shembull, Eftim Kletnikov, “Shqiptarët dhe Zezakët. Taravari dhe Obama”, Nova Makedonija, 28.02.2024: “Shqiptarët në Maqedoni nuk janë qytetarë të dorës së dytë, por pas vitit 2001 janë qytetarë të dorës së parë me Marrëveshjen e Ohrit, ndarjen territoriale dhe Platformën e Tiranës, dhe maqedonasit dalëngadalë u bënë qytetarë rendit të dytë në shtetin e vet kombëtar”

[xi]Postimi i Hristijan Mickoski në Fejsbuk, 07.03.2019: “Sot, kudo që të ecësh, me këdo që të flasësh, ndonjë maqedonas etnik në Maqedoni, ndjenja mbizotëruese është se maqedonasit janë praktikisht qytetarë të rendit të dytë në vendin e tyre”.

[xii]Shih: Mickoski nga Vevçani: Me vendosjen e taksës së solidaritetit, qeveria nuk është fer ndaj atyre që paguajnë taksat rregullisht, nuk guxon të ketë qytetarë të privilegjuar , mia.mk, 28.07.2023: “Këtu në Vevçan kemi rreth 2500 banorë, arkëtimi është më shumë se 98 për qind e energjisë elektrike, supozoj se e tillë është edhe mbledhja e taksave. Tani, pse këta në Vevçan të jenë qytetarë të rendit të dytë, e këta nga Sllupçani të jenë të privilegjuar. A duhet të hedhin në erë transformatorët e EVN-së apo të bëjnë diçka tjetër për të tërhequr vëmendjen? A duhet ta bëjnë ata ashtu siç bëjnë bashkëqytetarët e tyre në Sllupçan?”

[xiii] Shih: Sulmi ndaj BDI-së nuk është kurrë sulm ndaj shqiptarëve, por ndaj krimit që ata përfaqësojnë, pohon Mickoski , Republika, 30.03.2024 dhe Mickoski: T’ia kthejmë Maqedoninë popullit – Maqedonia është e juaja dhe ndryshimet varen nga secili prej jush , vmro-dpmne.org.mk, 30.03.2024: “Jam i vetëdijshëm se atë që nuk mund ta bënin me pushkë, tani duan ta bëjnë nga brenda, nga institucionet. Qëllimi i tyre është një, dhe ai është grabitja, shkatërrimi, poshtërimi dhe turpërimi i Maqedonisë. Për të poshtëruar ata që mbrojtën Maqedoninë. Kjo është një zgjedhje se kur duhet t’i kundërvihesh. Në këto zgjedhje populli duhet të dalë masovikisht dhe të votojë. Fillimisht do t’i dërgojmë në opozitë dhe pastaj ju garantoj dhe ju jap fjalën që ata do të përgjigjen për çdo lot, për çdo lot të derdhur nga një nënë, gjyshe, motër, për fëmijën që u largua nga Maqedonia sepse janë ndjerë si i qytetar i rendit të dytë, sepse dikush ua vodhi të ardhmen”.

[xiv]Shih, për shembull, Mickoski: Kovaçevski ia dha shtetin BDI-së , Makfax, 04.04.2024: “E rrënuan shtetin, nuk ka më sistem, nuk ka shtet, maqedonasit janë qytetarë të rendit të dytë, dhe jo vetëm maqedonasit. Qytetarë të rendit të dytë janë të gjithë qytetarët e tjerë pa dallim etnie, qofshin ata shqiptarë, turq, romë, vlleh, serbë, boshnjakë, të gjithë nga ky vend që nuk janë Artani, apo miqtë e tij, që nuk janë Bujari apo miqtë e tij, që nuk janë Zeçeviq, Mariçiq, Ali Ahmeti dhe Dimitar Kovaçevski dhe 100 grabitësit e tyre që e shkatërruan Maqedoninë tonë, të gjithë përveç tyre janë qytetarë të rendit të dytë”, theksoi Mickoski.

[xv]Shih, p.sh., “TA FSHIJMË REGJISTRIMIN PËR RAUNDIN E DYTË QË ASKUSH TË MUND TË SHANTAZHOJË” Mickoski i bëri thirrje LSDM-së dhe Pendarovskit që bashkërisht ta bëjnë këtë ndryshim kushtetues , Plusinfo, 14.04.2024: “Populli po e kthen Maqedoninë pas këtyre zgjedhjeve.  E kriminelëve, nuk mund t’u them për të gjithë, por atyre disave në krye të BDI-së, po u them se me 8 maj merr fund Maqedonia si shtet në të cilin do të jeni qytetarë të rendit të parë dhe të gjithë qytetarët e tjerë të rendit të dytë. Tani duhet të përgjigjeni për gjithçka që i bëtë Maqedonisë”.

[xvi]Shih, për shembull Mickoski: Premtuan drejtësi, por sollën një regjim artanoid , Fokus, 23.04.2024: “Ndjej se këtë herë populli është i vendosur të bashkohet për të dalë masovikisht, për të rrethuar numrin 2 dhe për të përmbysur me stilolaps këtë të ashtuquajtur regjim artanoid, dhe mund t’ju premtoj se gjithë padrejtësia që keni ndjerë këto 6-7 vjet e gjysmë, gjithë pafuqia, të gjitha disfatat, gjithë grabitja, poshtërimi dhe turpi që keni ndjerë. këto 6-7 vite e gjysmë dhe që ndiheshit si qytetarë të dorës së dytë në vendin tuaj, ne si qeveri do ta korrigjojmë dhe kriminelët dhe njerëzit që e bënë do të dalin para drejtësisë”.

[xvii]Shih, për shembull, NE NUK DO TË JEMI QYTETARË TË RENDIT TË DYTË! Mickoski paralajmëroi një fushatë pozitive që do të kthejë besimin e qytetarëve , Plusinfo, 18.04.2024: “ Përveç disa nga BDI-ja dhe disa shërbëtorë nga lidershipi i LSDM-së, të gjithë qytetarët e tjerë kanë ndjenjën se janë qytetarë të rendit të dytë.”

[xviii]Me përparimin e fushatës, Mickoski dhe VMRO-DPMNE u përpoqën t’i japin kësaj narrative një dimension “qytetar”. Shih, për shembull, Mickoski: Mbizotëron ndjenja dhe trajtimi i qeverisë ndaj njerëzve të rendit të parë dhe të dytë, vala është e madhe, pres që të arrijmë ose të vijmë afër 61 deputetëve , Kurir, 06.05.2024.: “Njerëzit e ndjejnë se ne kemi pak që janë të privilegjuar dhe qytetarët të rendit të parë, dhe shumicë të qytetarëve të rendit të dytë, dhe prandaj nuk habitemi nga ky numër në këto zgjedhje, dhe nëse pas raundit të dytë rritet në më shumë se 550.000 ose 600.000. vota, nuk do të habitesha nëse VMRO-DPMNE do fitonte 61 deputetë ose do të ishte afër.”

[xix]Shih, për shembull Murat Aliu, A do të sjellin zgjedhjet historike një të ardhme më të mirë? , Respublika, 17.05.2024: “Një rrëfim i tillë i VMRO-DPMNE-së dhe liderit të tyre krijon bindjen tek qytetarët maqedonas se LSDM-ja ia ka dorëzuar shtetin BDI-së, e në nëntekst shqiptarëve. Gjatë gjithë kësaj kohe, motoja kryesore e VMRO-DPMNE-së ishte se LSDM-ja u shndërrua në “shërbëtor” të BDI-së. Sipas VMRO-DPMNE-së, maqedonasit kanë filluar të ndjehen si qytetarë të dorës së dytë në vendin e tyre. Ky rrëfim në mënyrë të pashmangshme rriti ndjenjën nacionaliste tek qytetarët maqedonas, veçanërisht në qarqet konservatore”.

[xx]Shih, Lupço Popovski, 5 konkluzionet për rezultatet e papritura të zgjedhjeve , DW, 27.04.2024: “Kur me muaj, madje edhe një vit të tërë, Hristijan Mickoski dhe krerët partiakë të VMRO-së sulmuan BDI-në me të gjitha armët, kryesisht me akuza për krim dhe zotërim të shtetit, kjo në mënyrë implicite ushqeu ndjenjat nacionaliste te maqedonasit, veçanërisht me shprehjen se ata janë “qytetarë të rendit të dytë”.

[xxi] (Video) Vankovska: Maqedonia është gjithçka që nuk kemi, prioriteti i parë – ndërprerja e Marrëveshjes së ashtuquajtur për fqinjësi të mirë me Bullgarinë , Triling, 19.04.2024: “Ka synim për të etiketuar fjalën nacionalizëm si diçka të dëmshme. Fatkeqësisht, në këtë botë, mendoj se nacionalizmi maqedonas është në defensivë, ne bëhemi qytetarë të rendit të dytë në vendin tonë, sepse dikush na bën një kompleks se jemi tejet nacionalistë. Maqedonia është gjithçka që nuk kemi”.

[xxii]Shih edhe (Video) Vankovska: Pse nacionalizmi maqedonas etiketohet si diçka e keqe?! , levica.mk.

[xxiii]Shih: Kushtetutë qytetare moderne për një popull dinjitoz, paralajmëroi Biljana Vankovska nga Kumanova , Kumanovo news, 12.04.2024: “Sepse kështu, siç kanë shkuar gjërat, Maqedonia është gjithçka që nuk e kemi. E kanë fshirë, ne ndihemi qytetarë të rendit të dytë në vendin tonë”. Shih edhe Biljana Vankovska në Tetovë prezantoi programin ” Po ia kthejmë dinjitetin kombit” , Tetovo info, 04.07.2024: “…vend në të cilin maqedonasit ndihen si qytetarë të rendit të dytë. Na morën vendin. Nuk ka më demos, ka vetëm etnos”.

[xxiv]Shih: Vankovska: Tri marrëveshjet ndërkombëtare janë të dëmshme për shtetin , RTMV, 09.04.2024.

[xxv]Shih, Dimitar Apasiev (Fejsbuk), “Të shterim radhët e tyre me forcën e KARAKTERIT tonë” , 05.03.2024 dhe Fjalim i kryetarit të partisë E Majta, prof. Dimitar APASIEV para zgjedhjeve kyçe parlamentare 2024 , FB Levica, 05.03.2024.

[xxvi]Shih: (Video) Dimitrievski: Te maqedonasit është krijuar ndjenja se janë qytetarë të rendit të dytë, për më shumë se 20 vjet po ndodh DUI-zim, Triling, 19.04.2024: “Elita politike që është në pushtet manipulon me marrëdhëniet etnike, në mesin e maqedonasve është krijuar ndjenja si qytetarë të rendit të dytë. Janë të frustruar, për më shumë se 20 vjet kemi një DUI-zim klasik, partner të përhershëm në qeveri.” Shih edhe Dimitrievski: Duhet të bëjmë detyrat e shtëpisë, të kemi një vend me ekonomi të fuqishme, institucione të besueshme , PressingTV , 24.03.2024: “Është koha që bota zi dhe gri të zhduket nga Maqedonia. Ata i sollën maqedonasit që të ndjehen në vendin e tyre si qytetarë të rendit të dytë, duke imponuar një narrativë se Maqedonia është një vend bietnik, një vend me dy shumica dhe më shumë pakica”.

[xxvii]Shih: ” MAQEDONËT U BËNË QYTETARË TË RENDIT TË DYTË NË SHTETIN E TYRE” , Veçer, 16.02.2024.

[xxviii]Shih: Dimitrievski nga Prilepi: Nuk do të lejoj që maqedonasit të jenë qytetarë të rendit të dytë në vendin e tyre, mediapress.mk, 15.04.2024.

[xxix]Shih: Problemi më i madh janë ata që populli i ka zgjedhur vazhdimisht për 30 vjet , tha Maksim Dimitrievski, mms.mk, 20.04.2024: “Ne duhet të jemi pronarë në vendin tonë dhe të jemi si të tjerët në këtë vend, qytetarë të rendit të parë… këtë shtet e ka bërë populli maqedonas. Dhe prandaj duhet të ngrihet maqedonasi, të marrë guximin të thotë – Mjaft!”.

[xxx]Shih, për shembull, Grubi: Tezat e VMRO-DPMNE-së se Ahmeti është pronar i shtetit janë të pasakta , Slloboden Peçat, 09.04.2024: “Tezat e VMRO-DPMNE-së se BDI dikton dhe se maqedonasit janë qytetarë të rendit të dytë janë e pasaktë.”

[xxxi]Shih: Ahmeti: Ka ende paragjykime te komuniteti maqedonas, me avancimin e shqiptarëve mendojnë se do t’u merret shteti , TV21, 22.04.2024: “Ka ende paragjykime te komuniteti maqedonas, komuniteti më i madh. Çdo avancim i shqiptarëve dhe i komuniteteve më të vogla si turqit, boshnjakët, romët, ndjehet shqetësimi se do t’u merret shteti, gjë që nuk është kështu. Marrëveshja e Ohrit, të drejtat e komuniteteve që i kanë fituar vetëm e forcon shtetin, e konkretizon shtetin sepse rritet lojaliteti i qytetarëve ndaj shtetit”.

[xxxii]Shih, për shembull Osmani: Mickoski arriti të rikthejë një kujtim te shqiptarët për robërinë dhe nënshtrimin 100-vjeçar , Lokalno, 29.04.2024: “Ku do ta çojmë shtetin nëse mendojmë se nëse kemi një ministër shqiptar apo kryeministër, shteti është i shqiptarëve? Nacionalizmi lind nacionalizmin, tha Osmani në konferencën për media me rastin e Ditës së Ministrisë së Punëve të Jashtme.

[xxxiii]Shih: Ahmeti: Brohoritjet UÇK janë të natyrshme, pa UÇK-në nuk do të ishte Maqedonia e sotme ose nuk do të ekzistonte fare , TV21, 22.04.2024.

[xxxiv]Shih: A po afrohet një krizë edhe para se të zhvillohen zgjedhjet? , Nezavisen, 29/04/2024 “Hristian, unë hyra në politikë si kryengritës dhe nuk do të largohem pa u dorëzuar, ta kuptojmë, populli më votoi për 22 vjet. Unë formova një front me partitë politike shqiptare, por e bëra këtë front të pathyeshëm duke përfshirë komunitetet që ju i përbuzni, si komunitetin turk, rom dhe boshnjak”.

[xxxv] Shih, për shembull, Stojançe Angellov deri te Ali Ahmeti: Ngrite frenin me kohë!, mkd.mk, 08.06.2024: “Në tubimin e mbrëmshëm të BDI-së në qendër të Shkupit, ish-komandanti i UÇK-së dhe presidenti aktual i BDI-së. Ali Ahmeti i drejtoi një kërcënim të hapur dhe të drejtpërdrejtë Hristijan Mickoskit, i cili u shoqërua me brohoritjet “UÇK, UÇK, UÇK…”, të cilës iu bashkua edhe vetë Ahmeti duke thirrur me zë të lartë “UÇK, UÇK, UÇK…”. Mendoj se duhet të kujtoj se çfarë emocionesh zgjon te maqedonasit kur përmendet UÇK-ja edhe atë në qendër të Shkupit, në vetë sheshin e Shkupit, derisa të pranishmit valëvitnin flamuj të panumërt shqiptarë dhe flamuj të UÇK-së, pa asnjë flamur të vetëm maqedonas. Prandaj, i them Ali Ahmetit të ketë kujdes me kërcënimet!”

[xxxvi]Shihni se si komunikimi mes DPMNE-së dhe BDI-së u reduktua në “biskota, gurabi, krime, qumësht, UÇK ”, Zëri i Amerikës, 23.04.2024, Aleksandar Nikollovski nga VMRO-DPMNE: “Ato kërcënime janë akt nervozizmi, por edhe kërcënime që thonë shumë për strukturën e Ali Ahmetit. Sa herë që i kapni për korrupsionin, thirren në UÇK-në. Sa herë që i kapni për korrupsion, bëjnë thirrje për luftë. Sa herë që u thua se do të përgjigjen, thonë se do të ndodhë belaja. Më lejoni t’u them nga këtu, nuk është 2001-ta, është 2024-ta, së pari. Së dyti, kjo udhëheqje e VMRO-DPMNE-së nuk është e njëjtë me atë të vitit 2001 dhe ne as nuk kemi frikë nga ju, as nuk do t’ju dorëzohemi, as do të ulemi në të njëjtën tavolinë me ju për të negociuar, e lëre më të vijmë në një marrëveshje”.

[xxxvii]Shih, Eroll Rizaov, Ju qofshin me fat plagët “heronj” , DW, 21.05.2024: “…betejat parazgjedhore janë zhvendosur në terrenin e patriotizmit dhe temat e preferuara ndëretnike të qytetarëve të rendit të parë dhe të dytë. “Maqedonia sërish e jotja”. UÇK, UÇK, UÇK… Tetova kryeqytet, brohoritje për kryeministrin e Kosovës Albin Kurti dhe militantë të ngjashëm si dhe shpërthimet nacionaliste”.

[xxxviii] Kovaçevski: Vota për VMRO-në sjell vetëm tensione ndëretnike, media të kapura, qytetarë të heshtur, studentë të rrahur , sdsm.org.mk, 28.04.2024: “Jam edhe më i sigurt se asnjë qytetar nuk dëshiron të kthehemi prapa më shumë se 20 vjet dhe sërish të ndizen tensionet ndëretnike. Por me sa duket VMRO-ja dhe BDI-ja janë të gatshme edhe për këtë vetëm për të mbledhur ndonjë votë politike politike plus”.

[xxxix]Shih, Eroll Rizaov, A do të ofrojë Mickoski mbretëri për kalë?, DW, 04.06.2024: “Mbaroi rreziku nga vërshimi shqiptar, se maqedonasit janë qytetarë të rendit të dytë në shtetin e tyre. Tani kemi frikë nga cunami i kundërt, nga pakënaqësia shqiptare e fituesve të tyre në zgjedhjet që po e përgatisin Ali Ahmeti dhe BDI, siç thonë ata, kundër majorizimit të VMRO DPMNE-së dhe injorimit të përcaktimit elektoral të shqiptarëve”.

[xl]Shih: Mickoski pas marrjes së mandatit: Me qeverinë e re reformuese nuk do të ketë qytetarë të rendit të parë dhe të dytë , Makfax, 06.06.2024: “Së shpejti do të formohet qeveria e re reformuese, e cila do t’i çojë proceset përpara. Qytetarët të ndjehen mirë, të mos ketë qytetarë të rendit të parë dhe të dytë…”

[xli]Shihni, për shembull, Zaev bën shqiptarizim brutal të organeve shtetërore me administratorë shqiptarë , edinstvenamakedonija.mk, 22.03.2018.

[xlii] Sipas një kolumnë të publikuar në uebfaqen e “Rodinës”, “LSDM-ja ka për detyrë të shkatërrojë Maqedoninë dhe maqedonasit” dhe “pason shqiptarizimi i plotë si intensifikim i spastrimit etnik me ndihmën e migrantëve që planifikojnë t’i popullzojnë, dhe për të cilët USAID kanë përgatitur plan dhe logjistikë.” ( Kolumnë në uebfaqen e “Rodina” , 05.02.2019)

[xliii]Shih, për shembull: SPM: Osmani duhet të largohet, të bëhen zgjedhje urgjente parlamentare , A1on, 15.02.2023: “Ministri aktual Bujar Osmani vazhdimisht vërteton se punon kundër interesave të Maqedonisë. Paraqitjet e tij janë jo bindëse, jo shtetërore dhe të pakuptimta. Ai avokon për shqiptarizimin e shtetit maqedonas dhe për njohjen dhe mbrojtjen e interesave të vendeve të tjera në suaza ndërkombëtare”.

[xliv]Shih, për shembull Gërçeva: Barbarët nga LSDM-BDI do ta “hanë” më 8.5, por duhet të dënohen për të gjitha veprat kundër Republikës së Maqedonisë dhe popullit maqedonas! , expres.mk, 27.02.2024: “Pasi u shfarosëm si maqedonas, LSDM e pangopur lejoi shqiptarizimin e plotë të shtetit, vetëm për të qëndruar në pushtet”.

[xlv]Shih, për shembull, Mickoski: Po ndodh DUIZIMI i sistemit – që na sjell duizimin e Maqedonisë , Kanal 5, 11.05.2023.

[xlvi]Shih, për shembull, VMRO-DPMNE: Me Talatin si kryeministër po ndodh DUI-zimi i plotë , Kanal 5, 09.12.2023: “LSDM dhe Dimitar Kovaçevski e shkatërruan plotësisht Maqedoninë… Maqedonia po DUI-zohet, dhe Kovaçevski është drejtpërdrejt përgjegjës për këtë.”

[xlvii]Shih: Mickoski: Sulmi ndaj BDI-së nuk është kurrë sulm ndaj shqiptarëve, por sulm ndaj krimit që ata përfaqësojnë dhe avokojnë , vmro-dpmne.org.mk, 30.03.2024.

[xlviii] Shih, për shembull, Gligor Stoimenov, ZGJIDHJE PËR MAQEDONINË, PAS 8 MAJIT , Libertas, 18.04.2024 , i cili konsideron se VMRO-DPMNE përfiton më së shumti politikisht nga frika e “shqiptarizimit” te maqedonasit etnikë: “Në fakt, nëse bëni një analizë të shkurtër mes qytetarëve, do të shihni se pakënaqësia dhe vota kryesore për të djathtën maqedonase dhe për VMRO-DPMNE-në, mbi të gjitha, do të rrjedhin pikërisht nga ajo “frikë” imagjinare e “shqiptarizimit” të Maqedonisë. Një numër i madh i maqedonasve janë të bindur për këtë dhe do të votojnë për VMRO-DPMNE-në, të gatshëm të sakrifikojnë edhe të ardhmen evropiane dhe demokracinë në vend, vetëm për t’u vënë rend shqiptarëve, sepse, apo jo, e kemi “humbur shtetin”.”

[xlix]Shih Qeveria vërhoviste-balliste legjitimon dhunën si një mjet për të shkatërruar protestat, Antropol, 22.07.2022.

[l]Shih: Apasiev: Gjykata Kushtetuese është një vëzhgues memec i demaqedonizimit ballist të Maqedonisë , Antropol, 22.06.2023: “Në vend që Gjykata Kushtetuese të miratojë një zgjidhje të përkohshme që pezullon udhëzimin e diskutueshëm të ministrit ballist të drejtësisë, ajo është një vëzhgues memec i demaqedonizimit në kundërshtim me Kushtetutën. !” Ah Kacarska, Kacarska. Morr i regjimit!”, ka shkruar Apasiev në profilin e tij në Fejsbuk.

[li]Shih, Ismail: Kërkesat vetëm për do farë komunash shqiptare vetë në rrugën drejt BE-së janë ringjallje balliste! , 18.08.2023.

[lii]Shih, p.sh., Me 750 amendamente, Levica bllokon shqiptarizimin kontrabandues të Avokaturës Shtetërore, Antropol, 13.02.2024: “E Majta nuk njeh miratimin me dhunë dhe kontrabandues e të ashtuquajturit “Ligj për përdorimin e gjuhëve” të shpallur pa nënshkrimin e Presidentit të Republikës dhe me amendamentet e hedhura të opozitës dhe çdo dakordim me të e konsideron të paligjshëm dhe është e gatshme ta parandalojë me të gjitha mjetet demokratike që kemi në dispozicion!”.

[liii]Shih: ” Bashkëjetesa në Tetovë: Mes frikës së harmonisë së humbur dhe pritjeve për të nesërme më të mirë “, Antropol, 30.04.2024, ku kandidati për deputet nga E Majta flet kundër “kryetarit neoballist Kasami, i cili punon ekskluzivisht kundër popullsisë dhe kauzës maqedonase”.

[liv]Shih: Mojsoska: Agjenda e Kasamit është totalisht neoballiste dhe ka për qëllim rrënimin e ASNOM-it , Antropol, 19.03.2024: “…Agjenda e Kasamit është tërësisht NEOBALLISTE dhe ka për qëllim rrënimin e themeleve antifashiste të ASNOM-it. Ndërsa DPMNE si partner koalicioni në Tetovë HESHT para mohimit të hapur të viktimave në luftën antifashiste. Dhe po, bashkëjetesë me ballistet nuk ka dhe nuk do të ketë kurrë!” dhe Maksim dhe Znam nuk dinë asgjë për monumentin ballist në Voinoviq , Antropol, 21.03.2024: “A do të veprojë kësaj radhe kryebashkiaku Maksim Dimitrievski në përputhje me ligjet dhe të rrënojë ndërtimin pa leje ballist në Kumanovë ose do të vazhdojë me parimin e tij të qeverisjes  – NUK DI asgjë, thanë nga E Majta”.

[lv]Shih Ismail: Turqit maqedonas nuk do të manipulohen nga munafikllëku , Antropol, 31.03.2024: “Binacionaliteti si motor politik i shqiptarëve në Maqedoni ka krijuar kushte, në të cilat po zhduken në heshtje, pra po shqiptarizohen (ose më saktë, kosovarizohen) të gjitha bashkësitë më të vogla të kombësive – e komuniteti më i prekur nga kjo është sigurisht komuniteti turk”.

[lvi]Shih në Instagram, Levica , 23.04.2024.

[lvii]Shih E Majta: Platforma maqedonase që të ndalojmë shantazhet nga partitë neo-balliste , Antropol, 29.04 2024; Apasiev: Platforma maqedonase për të ndalur shantazhet e ballistëve , Antropol, 30.04.2024.

[lviii] Apasiev: E Majta do të bëjë koalicion me qeveri që do të pranojë vijat e kuqe në mbrojtje të shtetit maqedonas , Makfax, 29 prill 2024: “Keni tre platforma. Platforma e parë është Platforma e Tiranës, pas së cilës qëndrojnë parti neoballiste të pakicës shqiptare, pavarësisht nëse është BDI, apo është koalicioni VLEN – është i njëjti koncept, që çon në shpërbërjen e shtetit”.

[lix]Shih: Apasiev nga Manastiri: Mes Platformës së Tiranës të partive shqiptare dhe platformës së Sofjes të LSDM-së dhe DPMNE-së, do të fitojë platforma jonë maqedonase , 365, 29.04.2024.

[lx]Shihni: Apasiev në Shtip , faqja e Të Majtës (Levica) në Fejsbuk, 2 maj 2024, video me mbi 500 mijë shikime.

[lxi]Shih faqen e Dimitar Apasiev në Fejsbuk dhe Instagramin e partisë E Majta (Levica).

[lxii]Shih: Ismail: NEGOCIATAT PËR QEVERI – Vëllazërim-bashkimi Vs. multikulturalizmit , Antropol, 12.05.2024 : “Sot, idetë e ballizmit janë bërë një lloj krenarie dhe tipar kryesor i mjedisit dhe kulturës shqiptare tek shqiptarët në Maqedoni”.

[lxiii]Shih: E Majta: E përdhosur zemra me flamurin maqedonas në Gostivar , Antropol, 22.05.2024.

[lxiv] VIDEO INTERVISTË | Dimitar Apasiev, E Majta: Historia po përsëritet, e para nesh është ndarja ideologjike e partizanëve, vërhovistëve dhe ballistëve , Slloboden Peçat, 23.05.2024: “VLEN” janë neoballistë dhe kjo është shumë e rrezikshme. Ata janë haptazi me hartat e “Shqipërisë së Madhe”, shihni monumentet e atyre “therësve” në Gostivar, përdhosjen e monumenteve të flamurit maqedonas, e gjitha është vepër e tyre. Ata që po vijnë tani janë më të këqij, sepse nuk e ndjejnë se vendi është i tyre”.

[lxv]Shih, për shembull, Apasiev: E Majta nuk do të mbështesë që një shqiptar të jetë kryetar i Kuvendit , Alsat-M, 28.05.2024: “Ne do të jepnim mbështetje e gjashtë deputetëve tonë që të mos bëhet një shqiptar kryetar i Kuvendit. I bëjmë thirrje hapur Mickoskit, me mbështetje të pakusht, vetëm që të mos kosovarizohet përsëri Kuvendi i Maqedonisë”. Videoja nga TV Sitell “Apasiev: E mbështesim Mickoskin, vetëm të mos lejojë kosovarizimin e Kuvendit të Maqedonisë” është shikuar gjerësisht në Youtube dhe Tik-Tok .

[lxvi]Shih, p.sh.: Afrim Gashi i zgjedhur kryeparlamentar i ri – 76 deputetë votuan “PËR”, kundër E Majta, LSDM nuk votuan, e BDI mungoi , Telma, 28.05.2024: “Nuk kemi problem që Afrim Gashi është shqiptar. Ne kemi problem se është “neoballist” dhe është “maqedonofob”.

[lxvii]Shih: Mojsoska: Platforma e Tiranës u mbindërtua në platformë KOSOVARE , Antropol, 28.05.2024: “Sot e mbindërtuam Platformën e Tiranës me platformën KOSOVARE, kështu që irredentistët që pritën Kurtin me flamujt e Shqipërisë së madhe, fituan njeriun e dytë të shtetit. Neoballistët e BDI-së i zëvendësuam me neoballistët e VLEN-it dhe në vend që t’i “puthë dorë” Edi Ramës, kryesia e shtetit do të shkojë t’i “puthë dorën” Kurtit”.

[lxviii] Shih, Instagram, Levica , 01.06.2024: “Ne ju ofruam një platformë maqedonase e ju zgjodhët platformën e Tiranës.”

[lxix]Shih: Maqedonisë së Veriut i kanoset “kosovizimi” , Politika, 30.05.2024: “Nuk duhet të harrohet fakti që koalicioni “VLEN”, kandidat për president i të cilit ishte Dr. Arben Taravari, konsultohej rregullisht me Albin Kurtin. I njëjti koalicion e shpalli Kurtin president i të gjithë shqiptarëve në Tetovë dhe ishte për emërtimin e një pjese të rrugës në Shkup për nder të Adem Demaçit, ideologut e të ashtuquajturës Republika e Kosovës dhe “Shqipërisë së Madhe”, rrugën e të cilit po përpiqet të vazhdojë Kurti”.

[lxx]Shih: E Majta: DPMNE hip në fron dygjuhësinë antikushtetuese, Antropol, 29/05/2024: “ Në frymën e kurorëzimit të neoballistit, ish-kryetari i partisë politike Alternativa, Afrim GASHI, kryetar i Kuvendit të Republikës së Maqedonisë, shtrohet një pyetje shumë legjitime: A vazhdon DPMNE agjendën shqiptaromadhe të partnerëve të rinj të koalicionit?”

[lxxi] Narrativa të tilla dezinformuese, nxitëse dhe polarizuese, të cilat përfshinin kërcënime imagjinare jo vetëm ndaj identitetit maqedonas, por edhe ndaj popullit maqedonas, sipas ekspertëve për dezinformata të BE-së, ishin thelbësore për “minimin e pjesëmarrjes në referendumin për ndryshimin e emrit”. Shih: Mapping Fake News and Disinformation in the Western Balkans and Identifying Ways to Effectively Counter Them, Policy Department for External Relations Directorate General for External Policies of the Union, February 2021 p. 30.

[lxxii]Shih, Zharko Trajanoski, “DEZINFORMATAT, MANIPULIMET MEDIATIKE DHE TEORITË E KONSPIRACIONIT RRETH ‘PROPOZIMIT FRANCEZ’ në Propozimi Francez”: Gjuhë e urrejtjes, dezinformata, manipulime mediatike (analiza mediatike) , IMA, 2022.

[lxxiii]Shih: Zharko Trajanoski, Narrativa për amendamentet kushtetuese: Ringjallja e dezinformatave të vjetra dhe teorive të konspiracionit për “gjenocid” dhe “etnocid” të popullit maqedonas , ima.mk, 14.09.2023.

[lxxiv]Shih, Zharko Trajanoski, Teoritë konspirative për “bullgarizim” dhe dezinformatat për gjuhën dhe historinë maqedonase në kontekstin e ndryshimeve kushtetuese , IMA, 02.10.2023: ” Qëndrimi jokritik i mediave ndaj teorive konspirative për “bullgarizim” dhe narrativave dezinformuese për popullin dhe gjuhën maqedonase, për historinë dhe identitetin, kontribuan në rritjen e polarizimit shoqëror dhe forcimin e ndikimit malinj të aktorëve të huaj në hapësirën mediatike maqedonase.”

[lxxv]Shih Lupço Popovski, 5 konkluzione për rezultatet e papritura të zgjedhjeve , DW, 27.04.2024: “E djathta Patriotike” vërshoi narrativën me mesazhe se “Marrëveshja e Prespës, Marrëveshja me Bullgarinë dhe propozimi francez janë fatkeqësi për Maqedoninë, një tradhti ndaj popullit maqedonas, rrënjëve të tij historike, luftës së tij shekullore, të kaluarës krenare”.

[lxxvi]Shih, p.sh. “NË FOKUS” – Frytet e shtatë viteve të LSDM-së dhe BDI-së: Propozimi francez i pranuar kundër vullnetit të maqedonasve! , Alfa, 12.03.2024, ku pretendohet se “Përveç vetë propozimit francez, Maqedonia pranoi edhe dy protokolle, të gjitha sipas shijes së Bullgarisë, e në dëm të Maqedonisë”.

[lxxvii]Shih, për shembull, Sasho Tanevski, A duhet Sofja të krijojë diskursin social maqedonas në parazgjedhoret?! , Maqedonia e Re, 08.03.2024.

[lxxviii]Shih, për shembull: Mickoski: Me “propozimin francez” qeveria poshtëroi qytetarët e Maqedonisë , Fokus, 04.03.2024 dhe KUJT I ËSHTË ËSHTË “PRERË BARKU” DHE KUSH ËSHTË I PAVENDOSUR, Kovaçevski dhe Mickoski hynë në përplasje për propozimin francez, Plusinfo, 04.03.2024, Mickoski: “… jo vetëm që e poshtëruan Maqedoninë dhe jo vetëm që e vunë në pozitë të nënshtruar, por edhe u përpoqën të manipulojnë me vetëdijen dhe inteligjencën e qytetarëve, duke i parë në sy e duke i gënjyer, dhe sikur po punonin me vetëdije për interesat e Bullgarisë dhe tani e bllokuan rrugën integruese evropiane Maqedonisë”.

[lxxix]Shih: KËTO NUK JANË ZGJEDHJE PËR EVROPË APO PËR IZOLIM Kjo qeverisje e ka larguar Maqedoninë nga BE-ja, akuzoi Mickoski , Plusinfo, 11.03.2024: “ Edhe kjo e fundit që u nënshkrua dhe u quajt propozimi francez, është gënjeshtër madje gënjeshtër e madhe se praktikisht është një marrëveshje për anëtarësim në BE. Kjo është një marrëveshje që do të hapë më tej procesin e kushteve shtesë dhe do ta bëjë të pamundur vetë rrugën për Maqedoninë dhe qytetarët maqedonas”.

[lxxx] Shih, për shembull, Siljanovskën në Instagram me mesazhin “Pendarovski tha se propozimi francez duhet të refuzohet, por nuk i është përmbajtur kësaj!”.

[lxxxi]Shih: Platforma Maqedonia përsëri krenare , f. 10 dhe f.16.

[lxxxii]Shih: “Samo Intervju” (Vetëm intervistë) me Maksim Dimitrievskin 14.03.2024, pjesa 2 : “Në pjesën e kornizës negociuese dhe në të gjithë përmbajtjen e “propozimit francez” ju keni thelbin e rezolutës bullgare që u miratua nga parlamenti bullgar, ku ne jemi të mohuar si popull, komb, gjuhë, identitet, vazhdimësi. Dhe kjo nuk duhet të jetë absolutisht e pranueshme – Pse? Sepse maqedonasi nuk duhet t’ia lejojë vetes të mohojë vetveten dhe të shkatërrojë veten”. Shih, gjithashtu: Propozimi francez nuk përmban rezolutën negative bullgare , Vistinomer, 15.03.2024.

[lxxxiii]Shih: DPMNE në koalicion me një parti që tashmë ka pranuar propozimin francez , Antropol, 29/03/2024.

[lxxxiv]Shih (INTERVISTA) Vankovska: Do të doja të isha kryetare e popullit – nga populli për popullin! , Fokus, 19.04.2024: “Propozimi francez erdhi si rezultat i pаkurrizоrëve në qeverinë maqedonase”… ne nuk kemi filluar negociatat, е këtë e fitoi edhe një Ukrainë e shkatërruar nga lufta, përfitimet luftarake, shembja e shtetit…”

[lxxxv]Shih, Biljana Vankovska, “ Po ia kthejmë dinjitetin kombit ”, f. 13.

[lxxxvi] Shih: Vankovska: Marrëveshja e Prespës dhe Bullgarisë janë marrëveshje kolonizimi , Makfax, 28.03.2024

[lxxxvii] Vankovska: Edhe sikur ta ndryshojmë Kushtetutën, nuk do të na pranojnë kështu në BE , Libertas, 28.03.2024.

[lxxxviii]Shih, Zharko Trajanoski, Teoritë konspirative të “bullgarizimit” dhe dezinformatat për gjuhën dhe historinë maqedonase në kontekstin e ndryshimeve kushtetuese , ima.mk, 02.10.2023: “Narrativat dezinformuese që përmbajnë teori konspirative për “bullgarizim” u përhapën nga liderët e partisë më të madhe opozitare VMRO-DPMNE në kontekst të “propozimit francez” dhe hapjes së negociatave me BE-në. Pasi Kuvendi miratoi konkluzionet për “propozimin francez”, Mickoski akuzoi për “tradhti, plani i së cilës është asimilimi dhe bullgarizimi i popullit maqedonas”. Diskursi opozitar kundër “bullgarizimit” në kontekst të “propozimit francez” u forcua dhe u radikalizua edhe nga politikanët pro-rus”.

[lxxxix]Shih: Mickoski: Nuk do të ketë ndryshime kushtetuese nën diktat bullgar , Kanal 5, 04.03.2024, Mickoski ndaj Kovaçevskit: Të shikoj në sy dhe të them, nuk do të ketë ndryshime kushtetuese nën diktat bullgar , Kurir, 04 .03.2024 dhe Mickoski: Hyrja e bullgarëve në Kushtetutë është diktat i pranuar nga kjo qeveri, nuk e shoh të nevojshme përfshirjen e bullgarëve që gëzojnë të gjitha të drejtat , vmro-dpmne.org.mk 22.04.2024.

[xc]Shih, për shembull, “VETËM VANKOVSKA DHE E MAJTA LUFTON KUNDËR BULLARIZIMIT TË MAQEDONISË” “Klubi fashist” në Manastir u mbyll me iniciativën e kësaj partie, kujton Mojsoska , Plusinfo, 08.04.2024: Bartësi i listës në NjZ5. Mojsoska: Qytetarët shohin se vetëm E Majta dhe vetëm profesoresha Vankovska janë kundër bullgarizimit të Kushtetutës.

[xci] Apasiev: Platforma maqedonase kundër kosovizimit dhe bullgarizimit , mkd.mk, 05.05.2024: “Numri më i madh i deputetëve të Së Majtës në Kuvend do të nënkuptonte digë kundër të gjitha politikave të dëmshme të kosovizim dhe bullgarizim të shtetit”.

[xcii]Shih Eroll Rizaov, A e njohët patriotin e vërtetë , DW, 12.03.2024: “Dhe së fundi, vazhdimisht kumbon një alarm i fortë për të shpëtuar Maqedoninë nga rreziku i humbjes së identitetit, gjuhës, shkrimit, historisë, rrezikut të asimilimit dhe bullgarizimit, rrezikut nga armiqtë e brendshëm dhe mercenarët e huaj, rrezik nga Evropa dyfytyrëshe dhe proteksioniste, rrezik nga Amerika dhe NATO, rrezik nga çdo gjë që mendon ndryshe nga patriotët suprem”.

[xciii]Shih, Lupço Cvetanovski, Stevo i quajtur minusi, Kurir, 25.04.2024: ” Minusi i pariparueshëm prej 182.000 votash që të bëjnë kandidatin komunist më humbës me më pak vota të fituara në historinë e partisë sate antimaqedonase është rezultat i moskonzistencës tënde, i bullgarizimit stupid të Dellçevit, babait të kombit”.

[xciv]Shih, për shembull, Risto Nikovski, Kthesa kyçe , Plusinfo, 30.05.2024: ” Më në fund, si mendoni – pse me vite ministri dhe zëvendësi i tij në MPJ – janë shqiptarë?” A janë ata, me ndihmën e “partnerëve tanë strategjikë”, të ngritur atje për ta zgjidhur “çështjen maqedonase” në mënyrën më të lehtë, pa emocione? Për të lehtësuar bullgarizimin e maqedonasve, apo jo?”

[xcv]Shih, për shembull, Dalibor Stankoviq, Marrëveshjet dypalëshe që shkatërrojnë Maqedoninë e pacenueshme , Nova Makedonija, 15.03.2024. Shih edhe Pande Kolemishevski, Cilat çështje dhe tema në fushata NUK do të sjellin vota? , Nova Maqedoni, 04/04/2024: ” Propozimi francez, në vend që të përmirësonte, përkeqësoi marrëdhëniet me Bullgarinë… Propozimet e Makronit, në vend që t’i çimentonin ato, ringjallën dhe imponuan diskutimet e harruara historike për bullgarizimin dhe asimilimin dhe futën dyshime në brezat e rinj maqedonas”.

[xcvi]Shih, për shembull, Igor Janev, Me marrëveshjen e Prespës identiteti ynë është ndryshuar përgjithmonë , Nova Makedonija , 04.06.2024: “Marrëveshja e Prespës është një marrëveshje asgjësuese që kryen asgjësimin kombëtar, e ai bullgar e anulon identitetin maqedonas dhe e përfshin në të vetin, e në fakt bëhet asimilimi. Ky është procesi i bullgarizimit. Nëse marrëveshja me Bullgarinë ndërpritet, ne do të shpëtojmë nga korniza franceze e negociatave, sepse baza e kësaj kornize është marrëveshja bullgare.“

[xcvii] Shih: Bisedimet për Sovranitetin – Hijet e Globalizmit mbi Maqedoninë , Slloboden Svet, 14.03.2024.

[xcviii]Shih p.sh., DEMONSTRUESIT POROSITËN: Po bëhet demaqedonizimi i Maqedonisë, Faktor, 27.02.2018: “Po bëhet demaqedonizimi i Maqedonisë, është porositur sonte nga protesta për të mbrojtur emrin e Maqedonisë në Shkup”.

[xcix] Siljanovska – Davkova: Republika e Maqedonisë ndërmjet firomizimit, maqedonizimit dhe demaqedonizimit, expres.mk, 17.02.2018.

[c]“Teza se me ndryshimin e emrit do të forcojmë identitetin kombëtar, në mungesë të mbiemrit “maqedonas” para institucioneve kombëtare, shtetërore dhe publike, të financuara nga shteti, është “mendim i dëshiruar”(wishfull thinking)! Në fakt, bëhet fjalë për denominim, shkombëtarizim (si demos) dhe demaqedonizim (si demos), gjë e panjohur në marrëdhëniet moderne ndërkombëtare dhe dypalëshe”.

[ci]Shih: Siljanovska: Riemërtimi i institucioneve është demaqedonizim, drejtësia për Maqedoninë duhet të fitojë! , Netpress, 11.03.2019

[cii]Shih, për shembull, Zaev zbaton demaqedonizimin përmes Georgievskit dhe Buçkovskit, shfuqizon departamentet e gjuhës maqedonase dhe letërsisë maqedonase , Netpress, 5.03.2021: “ Zaev planifikon dhe zbaton demaqedonizimin e çdo gjëje maqedonase në Republikën e Maqedonisë. Thjesht, shpërfytyrim i identitetit, gjuhës, historisë, popullit, kombit, shtetit dhe gjithçkaje që na bën krenarë neve maqedonasve, theksoi Dimçe Arsovski, zëdhënës i VMRO-DPMNE-së”.

[ciii]Shih: (Video) Apasiev: Po kryhet procesi i demaqedonizimit të Maqedonisë , Antropol, 07.04.2022: “Përmes këtij demaqedonizimi duan të na bëjnë kurdë në Ballkan. Le të jemi brutalisht të sinqertë. Zvicra, por Zvicra nuk ka zviceranë. Që ne të jemi Zvicra e Ballkanit, nuk duhet të ketë maqedonas”.

[civ]Shihni për shembull faqen në Fejsbuk “Nuk e hap derën ”, 15.09.2021, ku publikohet video e paraqitjes mediatike të Apasievit në Kanal 5, me mesazhin “Ky është REGJISTRIM PËR FSHIRJEN e maqedonasve, regjistrim për demaqedonizim dhe regjistrim për kosovarizimin e Maqedonisë”.

[cv]Shih: ” Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Maqedonisë në vitin 2021 dhe sfidat e AHSAM dhe vendit në periudhën e ardhshme, e mbi të gjitha, në vitin 2022“: “Me këtë veprim – festimi i 120 vjetorit të ASHAM, e cila është e obliguar t’i mbrojë dhe të kujdeset për shtyllat e popullit maqedonas – identitetin, gjuhën dhe kulturën maqedonase, institucionalisht do të dërgojmë, nëse asgjë tjetër, të paktën një mesazh simbolik se ne nuk jemi një komb pa rrënjë, që, për mendimin tim, veçanërisht në këto kushte, jo vetëm që është e drejtë e shenjtë, por edhe detyrë e shenjtë e ASHAM, që t’u rezistojë të gjitha përpjekjeve për demaqedonizimin e Maqedonisë”.

[cvi]Shih, për shembull, Kocarev: Ekziston rreziku i demaqedonizimit , Triling, 29.07.2022.

[cvii] Shih Marrëveshjet e fqinjësisë me Greqinë dhe Bullgarinë janë një instrument i tmerrshëm për gjenocid kulturor dhe demaqedonizim, Nova Makedonija, 06.11.2023

[cviii]Shih “Poligraf”: Kush dezinformon se Qeveria është pajtuar që maqedonasit nuk jetojnë dhe nuk kanë jetuar kurrë në Maqedoni?, ima.mk, 23.04.2024: ” Më 4 prill 2024, e përjavshmja “Eho maqedonase” (Makedonsko eho) publikoi intervistë me akademikun dhe deri vonë kryetar i ASHAM, Lupço Kocarev, në të cilin konstaton se “Qeveria për të filluar negociatat për anëtarësim në BE, tashmë është pajtuar që maqedonasit nuk jetojnë dhe nuk kanë jetuar kurrë në Maqedoni”. Për këtë pretendim, Kocarev merr parasysh marrëveshjet me Greqinë dhe Bullgarinë, si dhe kornizën negociuese si “dokument zyrtar të BE-së”.

[cix]Lupço Kocarev, Thirrje për Rezistencë, Nova Makedonija, 23.05.2024: “Ajo që po ndodh me ne, maqedonasit, për shumë njerëz është gjenocid (kulturor, identitar), pavarësisht nëse do të ketë ndonjëherë ndonjë proces gjyqësor… vrasim vetë nipërit dhe fëmijët tanë, i vrasim në mbështetje të politikave për demaqedonizimin e mëtejshëm të Maqedonisë dhe krijimin e një “kombi laboratorik” të ri.”

[cx]Shih: Manipulime të tmerrshme të Athinës me Marrëveshjen e Prespës , Nova Makedonija, 21.05.2024. Kocias për “Prespën”: Me një marrëveshje fshiva një vend dhe një komb me gjithë historinë, traditën, kulturën dhe vlerat e tij! , Express , 21.05.2024. Shih edhe deklaratën e sajuar të Kocias për Marrëveshjen e Prespës është shpërndarë në rrjetet sociale , Vistinomer, 29.05.2024.

[cxi]Shih, për shembull, Grozdan Cvetkovski, Dita e Marmotit , Fokus, 11.05.2024: “Gozhda e fundit në arkivol për shembjen përfundimtare të maqedonizmit u godit me pranimin e Marrëveshjes së Prespës për ndryshimin e emrit kushtetues, Marrëveshjes me Bullgarinë dhe Kornizës Negociuese për demaqedonizim.”